Czy ojciec prowadzący działalność gospodarczą może dostać zasiłek macierzyński? Tak. I nie chodzi wyłącznie o sytuację, w której przejmuje opiekę nad dzieckiem po matce.
Ojciec-przedsiębiorca może mieć prawo m.in. do części zasiłku za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, zasiłku za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, w tym własnych 9 nieprzenoszalnych tygodni, a także do zasiłku za okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu.
To odrębne uprawnienia, dlatego warto najpierw ustalić, z którego z nich ojciec chce skorzystać.
Najważniejsze: Przejęcie części okresu macierzyńskiego po matce, własne 9 tygodni okresu urlopu rodzicielskiego i okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu to różne uprawnienia. Mają inne zasady, wymiar i w części przypadków także inne dokumenty.
Jakie uprawnienia może mieć ojciec przedsiębiorca?
Najłatwiej zobaczyć różnice w jednej tabeli.
| Uprawnienie ojca przedsiębiorcy | Ile może wykorzystać? | Wysokość zasiłku | Czy zależy od sytuacji matki? |
| Przejęcie części okresu macierzyńskiego po matce | np. 6 tygodni przy jednym dziecku, gdy matka rezygnuje po 14 tygodniach | co do zasady 100% podstawy wymiaru* | Tak |
| Okres urlopu rodzicielskiego | część z łącznego wymiaru 41 tygodni przy jednym dziecku lub 43 tygodni przy porodzie mnogim | co do zasady 70% podstawy wymiaru* | Prawo ojca do okresu rodzicielskiego nie zależy od ubezpieczenia matki w dniu porodu |
| Własne 9 tygodni okresu rodzicielskiego | 9 tygodni | 70% podstawy wymiaru | Nie można ich przenieść na matkę |
| Okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu | do 2 tygodni | 100% podstawy wymiaru | Jest to samodzielne uprawnienie ojca |
* W przypadku okresu macierzyńskiego i pozostałej części okresu rodzicielskiego znaczenie może mieć sposób wypłaty świadczenia związany z wnioskiem o 81,5% podstawy wymiaru. Wyjaśniam to dokładniej w dalszej części artykułu.
Kiedy ojciec przedsiębiorca ma prawo do zasiłku macierzyńskiego?
Zasiłek macierzyński dla ojca prowadzącego działalność gospodarczą może przysługiwać w kilku sytuacjach.
Ojciec może m.in.:
- przejąć część okresu odpowiadającego urlopowi macierzyńskiemu po matce,
- korzystać z zasiłku za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu,
- wykorzystać własne 9 tygodni okresu rodzicielskiego,
- otrzymać zasiłek za okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu,
- przejąć opiekę i świadczenie w określonych szczególnych sytuacjach dotyczących matki dziecka.
W przypadku przedsiębiorcy ważne jest objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.
Co istotne, przy zasiłku macierzyńskim nie stosuje się okresu wyczekiwania właściwego dla zasiłku chorobowego. Nie trzeba więc najpierw podlegać ubezpieczeniu chorobowemu przez 90 dni, aby z samego tego powodu uzyskać prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Prowadzisz działalność i zastanawiasz się, czy dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ogóle się opłaca? Sprawdź, jak działa dobrowolne ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy i kiedy warto je opłacać.
Kiedy ojciec może przejąć zasiłek macierzyński po matce?
Jedno z najczęstszych pytań brzmi: czy ojciec może przejąć zasiłek macierzyński, jeśli matka chce wcześniej wrócić do pracy?
Tak, ale trzeba spełnić określone warunki.
W podstawowym wariancie matka może zrezygnować z dalszego pobierania zasiłku po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni po porodzie. Pozostałą część okresu odpowiadającego urlopowi macierzyńskiemu może wówczas przejąć ubezpieczony ojciec dziecka.
Przy urodzeniu jednego dziecka okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi 20 tygodni.
| Co dzieje się po porodzie? | Matka | Ojciec |
| Pełny podstawowy okres | 20 tygodni | – |
| Matka wykorzystuje wymagane minimum | 14 tygodni | – |
| Matka rezygnuje po 14 tygodniach | 14 tygodni | może przejąć pozostałe 6 tygodni |
A jakie zasady dotyczą matki prowadzącej działalność? Jeśli chcesz sprawdzić, kiedy przedsiębiorczyni nabywa prawo do świadczenia, jak długo może je pobierać i od czego zależy jego wysokość, przeczytaj także nasz poradnik o zasiłku macierzyńskim dla matki prowadzącej działalność gospodarczą.
Przykład: Michał przejmuje 6 tygodni po Annie
Anna po narodzinach córki pobiera zasiłek przez 14 tygodni. Następnie chce wrócić do pracy.
Michał prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i jest objęty ubezpieczeniem chorobowym. Po spełnieniu wymaganych warunków może przejąć pozostałe 6 tygodni zasiłku za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu.
Nie następuje to jednak automatycznie. Rodzice muszą odpowiednio skoordynować rezygnację Anny ze świadczenia i wniosek Michała.
Ważny termin: wniosek matki o skrócenie okresu pobierania zasiłku powinien zostać złożony w ZUS nie później niż 7 dni przed planowaną rezygnacją ze świadczenia.
Czy ojciec może przejąć zasiłek wcześniej niż po 14 tygodniach?
Tak. Przepisy przewidują szczególne sytuacje, w których ojciec może uzyskać prawo do zasiłku na innych zasadach niż standardowe przejęcie świadczenia po 14 tygodniach.
Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy matka:
- ma orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji i nie może osobiście opiekować się dzieckiem,
- przebywa w szpitalu lub innym zakładzie leczniczym, a jej stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki,
- umrze,
- porzuci dziecko.
W zależności od sytuacji znaczenie ma również to, czy matka była objęta ubezpieczeniem chorobowym. Jeżeli pobierała zasiłek, w niektórych przypadkach ojciec może przejąć świadczenie dopiero po wykorzystaniu przez nią co najmniej 8 tygodni zasiłku po porodzie. Dotyczy to m.in. rezygnacji związanej z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, hospitalizacji oraz porzucenia dziecka na zasadach określonych w przepisach.
Ważne: w tych przypadkach nie obowiązuje automatycznie schemat „14 tygodni dla matki + 6 tygodni dla ojca”. To, od kiedy ojciec przedsiębiorca może pobierać zasiłek macierzyński, zależy od przyczyny przejęcia opieki oraz sytuacji ubezpieczeniowej matki.
9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla ojca – czy przedsiębiorca też ma do nich prawo?
Tak. 9 tygodni dla ojca przedsiębiorcy jest częścią okresu urlopu rodzicielskiego zarezerwowaną dla drugiego rodzica.
Przy urodzeniu jednego dziecka rodzicom przysługuje łącznie do 41 tygodni okresu odpowiadającego urlopowi rodzicielskiemu. Przy porodzie mnogim jest to do 43 tygodni.
Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni z tego wymiaru.
Oznacza to, że:
- 9 tygodni ojca nie można przekazać matce,
- 9 tygodni matki nie można przekazać ojcu,
- niewykorzystanej części jednego rodzica nie może przejąć drugi,
- przy jednym dziecku jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 z 41 tygodni.
Ważne: 9 tygodni dla ojca nie jest dodatkowym okresem doliczanym do 41 tygodni. Te 9 tygodni mieści się w łącznym wymiarze okresu rodzicielskiego.
Do kiedy ojciec może wykorzystać okres urlopu rodzicielskiego?
Nie trzeba wykorzystywać całego okresu bezpośrednio po okresie macierzyńskim.
Okres urlopu rodzicielskiego można wykorzystać jednorazowo albo podzielić maksymalnie na 5 części, nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Daje to rodzicom znacznie większą swobodę w planowaniu opieki i funkcjonowania firmy niż automatyczne wykorzystywanie wszystkich okresów jeden po drugim.
A jeśli dziecko ma zaświadczenie z ustawy „Za życiem”?
W takim przypadku wymiar okresu urlopu rodzicielskiego jest dłuższy.
Łącznie może wynosić:
- 65 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka,
- 67 tygodni przy porodzie mnogim.
Zasady te dotyczą dziecka posiadającego zaświadczenie przewidziane w ustawie „Za życiem”.
Czy matka musi być ubezpieczona, żeby ojciec dostał swoje 9 tygodni?
Nie. To istotna różnica między przejęciem okresu macierzyńskiego po matce a korzystaniem przez ojca z okresu rodzicielskiego.
Prawo ojca do zasiłku za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu nie jest uzależnione od tego, czy matka dziecka podlegała ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu.
Dzięki temu przedsiębiorca może korzystać ze swojego prawa do okresu rodzicielskiego niezależnie od samego uprawnienia matki do zasiłku.
A co z urlopem ojcowskim przedsiębiorcy?
To kolejne uprawnienie, którego nie należy mylić z 9 tygodniami okresu rodzicielskiego.
Ojciec objęty ubezpieczeniem chorobowym może mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu.
Okres ten wynosi do 2 tygodni i co do zasady może zostać wykorzystany do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Za ten okres zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru.
2 tygodnie ojcowskiego i 9 tygodni rodzicielskiego to nie to samo. Są to dwa odrębne uprawnienia ojca. Skorzystanie z okresu odpowiadającego urlopowi ojcowskiemu nie oznacza wykorzystania własnych 9 tygodni okresu rodzicielskiego.
Ile wynosi zasiłek macierzyński dla ojca?
Wysokość zasiłku macierzyńskiego dla ojca przedsiębiorcy zależy od podstawy wymiaru jego świadczenia oraz od okresu, za który zasiłek jest wypłacany.
| Okres pobierania świadczenia | Wysokość zasiłku |
| Okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu | 100% podstawy wymiaru* |
| Okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu | co do zasady 70% podstawy wymiaru* |
| Nieprzenoszalne 9 tygodni dla drugiego rodzica | 70% podstawy wymiaru |
| Okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu | 100% podstawy wymiaru |
* Na sposób wypłaty za okres macierzyński i odpowiednią część okresu rodzicielskiego może wpływać wybór wariantu 81,5%.
Co oznacza wariant 81,5%?
Stawka 81,5% nie oznacza, że ojciec może wybrać ją dla swoich nieprzenoszalnych 9 tygodni.
Jeżeli ubezpieczona matka złoży odpowiedni wniosek nie później niż 21 dni po porodzie, zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu może być wypłacany w wysokości 81,5% podstawy wymiaru na zasadach określonych w przepisach.
Wyjątkiem pozostaje nieprzenoszalna część okresu rodzicielskiego drugiego rodzica.
Za własne 9 tygodni ojca zasiłek zawsze wynosi 70% podstawy wymiaru. Wariant 81,5% nie obejmuje tej części.
Czy zasiłek zależy od przychodów firmy?
Nie bezpośrednio. To, że przedsiębiorca wystawił w danym miesiącu faktury na 20 000 zł, nie oznacza, że od tej kwoty ZUS policzy jego zasiłek.
Przy ustalaniu świadczenia znaczenie ma podstawa wymiaru zasiłku wynikająca z zasad ubezpieczeniowych, a nie sam przychód czy dochód osiągnięty z działalności.
Jeżeli okres ubezpieczenia jest krótszy niż 12 miesięcy, podstawę ustala się według zasad właściwych dla krótszego okresu podlegania ubezpieczeniu.
Jak uzyskać zasiłek macierzyński dla ojca przedsiębiorcy?
To, jakie dokumenty ojciec musi złożyć do ZUS, zależy przede wszystkim od tego, z którego uprawnienia korzysta.
Ojciec przejmuje zasiłek po matce
Jeżeli matka po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni rezygnuje z dalszego świadczenia, ojciec powinien przygotować dokumentację potwierdzającą prawo do przejęcia pozostałej części.
Potrzebne są m.in.:
- akt urodzenia dziecka,
- zaświadczenie płatnika składek Z-3b,
- informacja lub zaświadczenie płatnika zasiłku matki o okresie, w którym pobierała zasiłek,
- informacja o stawce procentowej, według której świadczenie było wypłacane,
- w odpowiednim przypadku wniosek ZAM.
Ojciec chce wykorzystać 9 tygodni okresu rodzicielskiego
Przy 9 tygodniach urlopu rodzicielskiego dla ojca przedsiębiorcy dokumentacja jest inna.
W tym przypadku należy dostarczyć:
- akt urodzenia dziecka,
- wniosek ZUR,
- Z-3b,
- w określonych przypadkach informacje od płatnika zasiłku matki dotyczące wykorzystanego okresu rodzicielskiego i stawki świadczenia.
Jeżeli zasiłek matki wypłaca ZUS, część informacji znajduje się już w jego systemie. Jeżeli płatnikiem był pracodawca, mogą być potrzebne dodatkowe dokumenty od tego płatnika.
ZAM czy ZUR?
ZAM ma zastosowanie przy wniosku dotyczącym zasiłku macierzyńskiego, m.in. gdy ojciec przejmuje odpowiednią część okresu macierzyńskiego.
ZUR dotyczy zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, a więc m.in. własnych 9 tygodni ojca.
Kiedy ZUS wypłaci zasiłek?
Samo spełnienie warunków nie wystarczy. ZUS musi mieć dokumenty pozwalające ustalić prawo do świadczenia oraz jego wysokość.
Dlatego przed wysłaniem wniosku warto sprawdzić:
- z którego uprawnienia korzysta ojciec,
- jaki okres świadczenia wykorzystała wcześniej matka,
- kto wypłacał jej zasiłek,
- jaki formularz powinien złożyć ojciec,
- czy ZUS ma wszystkie dokumenty potrzebne do ustalenia wysokości świadczenia.
ZUS liczy termin wypłaty od momentu, w którym uzyska komplet informacji potrzebnych do ustalenia prawa do świadczenia. Zasiłek wypłaca nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do świadczenia.
Czy ojciec może prowadzić działalność podczas pobierania zasiłku?
Tak. Ojciec przedsiębiorca może prowadzić działalność podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego i osiągać z niej przychody.
Nie musi więc zawieszać działalności tylko dlatego, że korzysta z zasiłku.
To ważne szczególnie w małych firmach, w których całkowite zaprzestanie aktywności przez właściciela mogłoby oznaczać problemy z bieżącą obsługą klientów.
Zasiłek macierzyński a chorobowy to nie to samo. Przy zasiłku chorobowym dla przedsiębiorcy wykonywanie pracy zarobkowej może mieć wpływ na prawo do świadczenia. Zasady zasiłku macierzyńskiego są pod tym względem inne.
Jakie składki ZUS płaci ojciec podczas zasiłku macierzyńskiego?
Pobieranie świadczenia zmienia sytuację przedsiębiorcy w ubezpieczeniach.
W okresie pobierania zasiłku:
- z działalności co do zasady pozostaje ubezpieczenie zdrowotne,
- przedsiębiorca nie musi z działalności opłacać obowiązkowych składek emerytalnej i rentowych,
- tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych jest w tym czasie pobieranie zasiłku macierzyńskiego,
- przedsiębiorca może w określonych warunkach dobrowolnie przystąpić do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych również z działalności.
Czy podczas zasiłku trzeba płacić składkę zdrowotną?
Co do zasady tak. Jest jednak ważny wyjątek: jeżeli miesięczny zasiłek macierzyński nie przekracza 1000 zł, przedsiębiorca może po spełnieniu warunków korzystać ze zwolnienia z opłacania za siebie składki zdrowotnej z działalności.
W skrócie
Składki społeczne z działalności: co do zasady nie są obowiązkowo opłacane podczas pobierania zasiłku.
Składka zdrowotna: co do zasady pozostaje.
Zasiłek do 1000 zł miesięcznie: może powstać prawo do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej.
Po przyznaniu świadczenia warto sprawdzić prawidłowość zgłoszeń i rozliczeń ZUS. Dotyczy to również ponownego zgłoszenia do właściwych ubezpieczeń po zakończeniu pobierania zasiłku.
Ojciec przedsiębiorca – 5 rzeczy do sprawdzenia przed złożeniem wniosku
Zanim zaczniesz kompletować dokumenty, odpowiedz sobie na pięć pytań:
- Czy podlegasz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu?
- Z którego uprawnienia chcesz skorzystać: przejęcia okresu macierzyńskiego, okresu rodzicielskiego, własnych 9 tygodni czy okresu odpowiadającego urlopowi ojcowskiemu?
- Czy w Twoim przypadku znaczenie ma okres świadczenia wykorzystany wcześniej przez matkę?
- Jakiego formularza i dokumentów będzie wymagał ZUS?
- Jak pobieranie zasiłku wpłynie na Twoje zgłoszenia i składki z działalności?
Ta kolejność pozwala uniknąć sytuacji, w której przedsiębiorca zaczyna od szukania formularza, zanim ustali, o jakie świadczenie właściwie chce wystąpić.
Zasiłek macierzyński dla ojca przedsiębiorcy warto zaplanować wcześniej
Zasiłek macierzyński dla ojca przedsiębiorcy nie jest jednym świadczeniem przysługującym każdemu ojcu na takich samych zasadach. Kluczowe jest ustalenie, czy przedsiębiorca chce przejąć część okresu macierzyńskiego po matce, skorzystać z rodzicielskiego, wykorzystać własne 9 tygodni czy okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu. Od tego zależą m.in. wysokość świadczenia i dokumenty wymagane przez ZUS.
Więcej praktycznych porad dotyczących ZUS, podatków i rozliczeń działalności znajdziesz w sekcji Podatki i rozliczenia w firmie.
FAQ – zasiłek macierzyński dla ojca prowadzącego działalność
Czy ojciec na działalności może dostać zasiłek macierzyński?
Tak. Ojciec prowadzący działalność może otrzymać zasiłek macierzyński, jeżeli spełnia warunki właściwe dla danego okresu świadczenia. W przypadku przedsiębiorcy znaczenie ma m.in. podleganie ubezpieczeniu chorobowemu.
Czy ojciec może przejąć zasiłek macierzyński po matce?
Tak. W podstawowym wariancie matka może zrezygnować z dalszego pobierania świadczenia po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni po porodzie. Ubezpieczony ojciec może wówczas przejąć pozostałą część.
Czy 9 tygodni dla ojca jest dodatkowe do 41 tygodni?
Nie. 9 tygodni ojca mieści się w łącznym wymiarze 41 tygodni okresu rodzicielskiego przy urodzeniu jednego dziecka. Jest to część, której ojciec nie może przekazać matce.
Do kiedy ojciec może wykorzystać 9 tygodni okresu urlopu rodzicielskiego?
Okres urlopu rodzicielskiego może być wykorzystany nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Może zostać wykorzystany jednorazowo albo maksymalnie w 5 częściach.
Ile wynosi zasiłek za 9 tygodni dla ojca?
Za 9 tygodni okresu urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru.
Czy ojcowski i 9 tygodni dla ojca to to samo?
Nie. Okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu to odrębne uprawnienie w wymiarze do 2 tygodni, za które zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru. Nieprzenoszalne 9 tygodni jest natomiast częścią okresu urlopu rodzicielskiego i zasiłek za ten okres wynosi 70%.
Czy ojciec przedsiębiorca może pracować podczas zasiłku macierzyńskiego?
Tak. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie wymaga zawieszenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorca może nadal prowadzić firmę i uzyskiwać przychody.
Czy matka musi mieć prawo do zasiłku, żeby ojciec wykorzystał swoje 9 tygodni?
Prawo ojca do zasiłku za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu nie jest uzależnione od podlegania matki ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu.
Rodzicielstwo zmienia plan dnia. Rozliczenia firmy nadal muszą się zgadzać
Jeśli planujesz skorzystać z zasiłku macierzyńskiego jako ojciec prowadzący działalność, warto wcześniej ustalić nie tylko właściwy wniosek i okres świadczenia, ale również sposób rozliczania składek i zgłoszeń do ZUS.
Jeśli chcesz mieć pewność, że w tym czasie księgowość firmy pozostaje pod kontrolą, sprawdź księgowość dla jednoosobowej działalności gospodarczej w CashDirector. Bieżącymi rozliczeniami zajmie się księgowa, dzięki czemu jedna ważna rzecz pozostanie poza Twoją listą codziennych obowiązków.
Ekspertka CashDirector: Paulina Chwil
Paulina Chwil – Księgowa, Członek Zespołu Ekspertów Księgowych CashDirector oraz współtwórczyni rozwiązań rozwijających system księgowy CashDirector.
Absolwentka kierunku Finanse i Rachunkowość, od ponad 7 lat związana z praktyczną obsługą przedsiębiorców.
Specjalizuje się w rozliczeniach jednoosobowych działalności gospodarczych, zagadnieniach związanych z ZUS przedsiębiorców oraz prawem pracy.
W swojej pracy stawia na rzetelną analizę przepisów i praktyczne podejście do problemów, z którymi na co dzień mierzą się właściciele firm.
🔗 LinkedIn: Paulina Chwil
