Prowadzisz własną firmę i spodziewasz się dziecka? Jako przedsiębiorczyni nie korzystasz z urlopu macierzyńskiego udzielanego przez pracodawcę, ale możesz otrzymywać zasiłek macierzyński z ZUS za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, a następnie rodzicielskiemu.
Najważniejsze jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Dobra wiadomość: przy zasiłku macierzyńskim nie obowiązuje okres wyczekiwania. Trzeba jednak dopilnować zgłoszenia do ubezpieczenia, dokumentów i terminów.
Zasiłek macierzyński przedsiębiorczyni – najważniejsze:
- wymagane jest objęcie ubezpieczeniem chorobowym,
- nie obowiązuje okres wyczekiwania,
- przy jednym dziecku matka może sama pobierać świadczenie maksymalnie przez 52 tygodnie,
- 9 tygodni urlopu rodzicielskiego jest zarezerwowane dla drugiego rodzica i nie można przenieść ich na matkę,
- sposób wypłaty może obejmować wariant 81,5% po spełnieniu warunków,
- do wypłaty świadczenia potrzebne są właściwe dokumenty do ZUS.
Zasiłek macierzyński przedsiębiorcy w skrócie
Przedsiębiorczyni, która urodzi dziecko w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, może otrzymać zasiłek macierzyński z ZUS. Nie musi wcześniej podlegać temu ubezpieczeniu przez określoną liczbę miesięcy.
| Najważniejsza kwestia | Zasada |
| Ubezpieczenie chorobowe | dobrowolne, ale wymagane do uzyskania zasiłku |
| Okres wyczekiwania | nie obowiązuje |
| Okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu przy jednym dziecku | 20 tygodni |
| Urlop rodzicielski przy jednym dziecku | 41 tygodni łącznie dla rodziców |
| Część zarezerwowana dla drugiego rodzica | 9 tygodni |
| Maksymalny okres pobierania świadczenia przez samą matkę przy jednym dziecku | 52 tygodnie |
| Wysokość świadczenia | zależy m.in. od okresu, za który jest wypłacane, oraz wybranego wariantu |
Kiedy przedsiębiorczyni ma prawo do zasiłku macierzyńskiego?
Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej przysługuje kobiecie prowadzącej firmę, która w momencie powstania prawa do świadczenia jest objęta ubezpieczeniem chorobowym.
Prawo powstaje m.in., gdy ubezpieczona:
- urodzi dziecko,
- przyjmie dziecko na wychowanie i wystąpi do sądu o jego przysposobienie,
- przyjmie dziecko na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem zawodowej rodziny zastępczej.
W przypadku przysposobienia obowiązują odrębne zasady dotyczące wieku dziecka.
Czy trzeba długo opłacać chorobowe przed porodem?
Nie. Zasiłek macierzyński nie ma okresu wyczekiwania. Przedsiębiorczyni nie musi więc opłacać dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przez 90 czy 180 dni tylko po to, aby uzyskać prawo do macierzyńskiego, ale zgłoszenie musi obejmować dzień porodu.
Nie należy jednak mylić go z zasiłkiem chorobowym. W przypadku dobrowolnego ubezpieczenia przedsiębiorcy prawo do zasiłku chorobowego co do zasady powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak działa dobrowolne chorobowe, przeczytaj poradnik: Czy przedsiębiorcy opłaca się dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ZUS w 2026 roku?. Różnice między świadczeniami wyjaśniamy także w artykule: Zasiłek chorobowy dla przedsiębiorcy – kiedy przysługuje i ile wynosi?.
Nie myl dwóch zasad:
Zasiłek macierzyński: brak okresu wyczekiwania.
Zasiłek chorobowy: przy dobrowolnym ubezpieczeniu przedsiębiorcy co do zasady 90 dni wyczekiwania.
Co zrobić, żeby ZUS wypłacił zasiłek macierzyński?
Prawo do świadczenia to jedno. Druga kwestia to prawidłowe złożenie dokumentów, dzięki którym ZUS będzie mógł ustalić jego wysokość i dokonać wypłaty.
Krok 1. Sprawdź ubezpieczenie i rozliczenia z ZUS
Jeszcze przed porodem warto sprawdzić w eZUS, czy jesteś objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.
Zweryfikuj też saldo rozliczeń. W przypadku osoby prowadzącej działalność zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia może zablokować prawo do świadczenia do czasu spłaty całego zadłużenia.
Krok 2. Przygotuj dokumenty
Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność wymagane jest zaświadczenie Z-3b. Formularz Z-3b został zaktualizowany 1 stycznia 2026 r.
Do ustalenia prawa do zasiłku ZUS potrzebuje również aktu urodzenia dziecka oraz właściwego wniosku. W zależności od tego, za jaki okres przedsiębiorczyni chce pobierać zasiłek, zastosowanie mają formularze:
- ZAM – wniosek o zasiłek macierzyński. Można go złożyć przy ubieganiu się o zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu. ZAM ma też znaczenie, gdy przedsiębiorczyni chce od razu wystąpić o zasiłek za należny jej okres macierzyński i rodzicielski.
- ZUR – wniosek o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu. Formularz ten jest potrzebny m.in. wtedy, gdy przedsiębiorczyni występuje o zasiłek za okres rodzicielski w częściach.
Krok 3. Jeśli chcesz 81,5%, pilnuj 21 dni
Jeżeli chcesz otrzymywać uśredniony zasiłek w wysokości 81,5% podstawy wymiaru za odpowiedni okres macierzyński i rodzicielski, wniosek obejmujący wymagany okres trzeba złożyć w ciągu 21 dni po porodzie.
Termin ma znaczenie dla sposobu ustalenia wysokości świadczenia.
Krok 4. Sprawdź dokumenty przed wysłaniem
Błąd w okresie świadczenia, brak dokumentu czy niekompletne dane mogą spowodować konieczność uzupełnienia wniosku.
Kontroluj również korespondencję w eZUS. Jeśli ZUS poprosi o dodatkowy dokument lub wyjaśnienie, odpowiedz możliwie szybko.
CHECKLISTA: jak uzyskać zasiłek macierzyński z ZUS?
- Sprawdź ubezpieczenie chorobowe.
- Zweryfikuj saldo i ewentualne zadłużenie w ZUS.
- Przygotuj Z-3b, akt urodzenia dziecka i właściwy wniosek.
- Jeśli wybierasz 81,5%, pilnuj 21 dni od porodu.
- Sprawdź poprawność dokumentów i wskazanych okresów.
- Kontroluj korespondencję w eZUS.
Ile ZUS ma czasu na wypłatę zasiłku macierzyńskiego?
ZUS wypłaca zasiłek niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia prawa do świadczenia.
W praktyce oznacza to, że samo wysłanie pierwszego formularza nie zawsze uruchamia 30-dniowy termin. Jeżeli do ustalenia prawa brakuje dokumentów, trzeba je najpierw uzupełnić.
Dwa terminy, które warto zapamiętać:
- 21 dni po porodzie – istotne, jeśli chcesz skorzystać z wariantu 81,5%.
- Do 30 dni – termin wypłaty przez ZUS liczony od dostarczenia dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku.
Jak długo przedsiębiorczyni może pobierać zasiłek macierzyński?
Przy urodzeniu jednego dziecka przedsiębiorczyni może sama pobierać zasiłek macierzyński nawet przez 52 tygodnie. Składają się na to:
- 20 tygodni za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu,
- maksymalnie 32 tygodnie za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu.
Dlaczego 32, skoro pełny wymiar urlopu rodzicielskiego przy jednym dziecku wynosi 41 tygodni? Ponieważ 9 tygodni jest wyłącznym prawem drugiego rodzica i nie można ich przenieść na matkę.
Zasady dotyczące 9 nieprzenoszalnych tygodni, przejęcia części zasiłku po matce oraz okresu odpowiadającego urlopowi ojcowskiemu wyjaśniamy w poradniku Zasiłek macierzyński dla ojca przedsiębiorcy – jakie ma uprawnienia?
| Okres | Ile może wykorzystać matka przy jednym dziecku? |
| Okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu | 20 tygodni |
| Okres rodzicielski dostępny dla matki | do 32 tygodni |
| Łącznie dla matki | do 52 tygodni |
| Nieprzenoszalna część drugiego rodzica | 9 tygodni |
Przy jednym dziecku przedsiębiorczyni może więc sama otrzymywać zasiłek maksymalnie przez 52 tygodnie. Dodatkowe 9 tygodni rodzicielskiego może wykorzystać wyłącznie drugi rodzic. Jeśli z nich skorzysta, świadczenia związane z macierzyńskim i rodzicielskim mogą być pobierane w rodzinie łącznie przez 61 tygodni.
Przy porodzie mnogim okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu jest dłuższy: od 31 do 37 tygodni, zależnie od liczby urodzonych dzieci. Pełny wymiar rodzicielskiego wynosi w takim przypadku 43 tygodnie, przy czym również tutaj każde z rodziców ma własne, nieprzenoszalne prawo do 9 tygodni.
W szczególnych przypadkach, m.in. związanych z wcześniejszym porodem lub hospitalizacją noworodka, okres pobierania zasiłku może być dodatkowo wydłużony o okres odpowiadający uzupełniającemu urlopowi macierzyńskiemu.
Ile wynosi zasiłek macierzyński przedsiębiorcy w 2026 roku?
Nie istnieje jedna kwota zasiłku macierzyńskiego dla przedsiębiorcy. ZUS oblicza świadczenie na podstawie tzw. podstawy wymiaru zasiłku.
Co to jest podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego?
Najprościej: podstawa wymiaru to kwota, od której ZUS oblicza zasiłek.
Nie jest nią po prostu przychód firmy, dochód przedsiębiorczyni ani suma wystawionych faktur. W przypadku osoby prowadzącej działalność znaczenie mają podstawy, od których opłacane były składki na ubezpieczenie chorobowe, a następnie zasady ustalania podstawy przewidziane w ustawie zasiłkowej.
| Pojęcie | Co oznacza? |
| Przychód firmy | Nie jest bezpośrednio podstawą zasiłku |
| Dochód firmy | Nie jest bezpośrednio podstawą zasiłku |
| Podstawa składek | Punkt wyjścia do ustalenia świadczenia |
| Podstawa wymiaru zasiłku | Kwota, od której ZUS oblicza należny procent świadczenia |
Przy ustalaniu podstawy uwzględnia się zasady ustawowe, w tym pomniejszenie o wskaźnik odpowiadający 13,71%. Co do zasady przy odpowiednio długim okresie ubezpieczenia znaczenie mają podstawy z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku. Przy krótszym okresie ubezpieczenia stosuje się szczególne zasady.
Przykład:
Anna prowadzi sklep internetowy i osiąga 25 000 zł miesięcznego przychodu. Nie oznacza to, że ZUS policzy jej macierzyński od 25 000 zł. Znaczenie ma podstawa wymiaru zasiłku ustalana według zasad ubezpieczeniowych, a nie wartość sprzedaży firmy.
Wyższa podstawa składek może wpływać na wysokość świadczenia, ale nie działa to na zasadzie prostego podniesienia składki tuż przed porodem. Więcej o składce chorobowej i jej podstawie przeczytasz w poradniku: Czy przedsiębiorcy opłaca się dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ZUS w 2026 roku?.
100%, 81,5% czy 70% podstawy?
| Okres / wariant | Wysokość zasiłku |
| Okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu | 100% podstawy wymiaru |
| Okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu | 70% podstawy wymiaru |
| Wariant uśredniony po spełnieniu warunków | 81,5% podstawy wymiaru |
| 9 tygodni rodzicielskiego wyłącznie dla drugiego rodzica | 70% podstawy wymiaru |
100% podstawy nie oznacza 100% wcześniejszych zarobków przedsiębiorczyni. To 100% podstawy wymiaru ustalonej przez ZUS.
Czy na zasiłku macierzyńskim można prowadzić działalność i jakie składki trzeba płacić?
Tak. Podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorczyni może nadal prowadzić działalność i osiągać przychody. W tym czasie zmieniają się jednak zasady ubezpieczeń. Z tytułu prowadzonej działalności co do zasady pozostaje obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, natomiast przedsiębiorczyni nie musi opłacać z działalności obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Składki emerytalne i rentowe są w tym okresie finansowane w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego.
Czy podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego trzeba płacić składkę zdrowotną?
Co do zasady tak. Jest jednak ważny wyjątek. Jeśli miesięczny zasiłek macierzyński nie przekracza 1000 zł, przedsiębiorczyni może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za siebie składki zdrowotnej z tytułu prowadzonej działalności.
Jeżeli prawo do zasiłku powstanie w trakcie miesiąca, zwolnienie ze składki zdrowotnej przysługuje od pierwszego dnia kolejnego miesiąca, czyli od pierwszego pełnego miesiąca, za który przysługuje zasiłek macierzyński.
W skrócie:
- Składki społeczne z działalności: co do zasady przedsiębiorczyni nie musi ich opłacać podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego.
- Składka zdrowotna: co do zasady pozostaje do zapłaty.
- Zasiłek macierzyński do 1000 zł miesięcznie: możliwe jest zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej po spełnieniu warunków.
Co jeśli zasiłek macierzyński jest niski?
Niska podstawa składek może oznaczać niewysokie świadczenie. Przepisy przewidują jednak mechanizm jego podwyższenia.
Jeżeli miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego po pomniejszeniu o zaliczkę na PIT jest niższa od kwoty świadczenia rodzicielskiego, zasiłek podwyższa się do poziomu tego świadczenia. Świadczenie rodzicielskie wynosi 1000 zł miesięcznie.
Jeśli natomiast przedsiębiorczyni w ogóle nie jest objęta ubezpieczeniem chorobowym i nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu, powinna sprawdzić możliwość uzyskania świadczenia rodzicielskiego. To odrębne świadczenie.
FAQ: zasiłek macierzyński a działalność gospodarcza
Ile trzeba płacić składkę chorobową, żeby dostać macierzyński?
Przy zasiłku macierzyńskim nie obowiązuje okres wyczekiwania, ale najlepiej zadbać o ubezpieczenia od dnia porodu. Wysokość i historia podstaw składek mają jednak znaczenie dla sposobu ustalenia kwoty świadczenia.
Ile wynosi zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej?
Nie ma jednej kwoty dla wszystkich przedsiębiorczyń. Za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu zasiłek wynosi zasadniczo 100% podstawy wymiaru, a za okres rodzicielski 70%. Po spełnieniu warunków można wybrać wariant 81,5%.
Czy zasiłek macierzyński liczy się od dochodu firmy?
Nie. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego nie jest po prostu miesięcznym przychodem ani dochodem firmy. Ustala się ją według zasad ubezpieczeniowych.
Jakie dokumenty do ZUS o macierzyński przy działalności?
Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, przedsiębiorczyni składa m.in. Z-3b, akt urodzenia dziecka i właściwy wniosek wymagany w jej sytuacji. Zakres dokumentacji zależy m.in. od okresu, za który ma być wypłacane świadczenie.
Czy podczas zasiłku macierzyńskiego można prowadzić firmę?
Tak. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie wymaga zamknięcia działalności. Przedsiębiorczyni może nadal prowadzić biznes i osiągać przychody.
Ile czasu ZUS ma na wypłatę zasiłku macierzyńskiego?
ZUS powinien wypłacić zasiłek niezwłocznie, nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia wszystkich dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia.
Dziecko zmienia codzienność. Formalności nie muszą jej komplikować
Przed porodem warto uporządkować sprawy, które później mogą wymagać dodatkowej uwagi: sprawdzić zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego, przygotować dokumenty do ZUS i ustalić, jak w czasie pobierania zasiłku będą wyglądały bieżące rozliczenia działalności.
Im więcej z tych kwestii zaplanujesz wcześniej, tym mniej formalności zostanie na pierwsze tygodnie po narodzinach dziecka.
Więcej praktycznych porad dotyczących podatków, ZUS i rozliczeń działalności znajdziesz w sekcji Podatki i rozliczenia w firmie.
Jeśli chcesz mieć pewność, że w tym czasie księgowość firmy pozostaje pod kontrolą, sprawdź księgowość dla jednoosobowej działalności gospodarczej w CashDirector. Twoimi bieżącymi rozliczeniami zajmie się księgowa, dzięki czemu jedna ważna rzecz pozostanie poza Twoją listą codziennych obowiązków.
Ekspertka CashDirector: Paulina Chwil
Paulina Chwil – Księgowa, Członek Zespołu Ekspertów Księgowych CashDirector oraz współtwórczyni rozwiązań rozwijających system księgowy CashDirector.
Absolwentka kierunku Finanse i Rachunkowość, od ponad 7 lat związana z praktyczną obsługą przedsiębiorców.
Specjalizuje się w rozliczeniach jednoosobowych działalności gospodarczych, zagadnieniach związanych z ZUS przedsiębiorców oraz prawem pracy.
W swojej pracy stawia na rzetelną analizę przepisów i praktyczne podejście do problemów, z którymi na co dzień mierzą się właściciele firm.
🔗 LinkedIn: Paulina Chwil
