Choroba nie zwalnia przedsiębiorcy automatycznie z obowiązku opłacania składek ZUS. Samo otrzymanie zwolnienia lekarskiego nie oznacza też, że można pomniejszyć należności za dany miesiąc. Przedsiębiorca na L4 powinien ustalić, które składki nadal musi opłacać i czy w ogóle spełnia warunki pozwalające na ich obniżenie.
Aby przedsiębiorca mógł zapłacić niższe składki społeczne za okres choroby, musi przede wszystkim mieć prawo do zasiłku chorobowego. Składka zdrowotna rządzi się natomiast innymi zasadami – liczba dni spędzonych na L4 co do zasady nie powoduje jej proporcjonalnego obniżenia.
W praktyce przedsiębiorcy popełniają tu kilka kosztownych błędów: nie zgłaszają się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, zbyt szybko pomniejszają podstawę składek albo zakładają, że samo zwolnienie lekarskie e-ZLA uruchamia wypłatę świadczenia.
Zwolnienie lekarskie nie oznacza automatycznie niższego ZUS. Prawo do proporcjonalnego zmniejszenia najniższej podstawy składek społecznych powstaje wtedy, gdy za okres niezdolności do pracy przedsiębiorca spełnia warunki do przyznania zasiłku chorobowego. Podstawy składki zdrowotnej nie obniża się natomiast proporcjonalnie tylko dlatego, że przedsiębiorca chorował.
Kiedy przedsiębiorcy przysługuje zasiłek chorobowy?
Przedsiębiorca może otrzymać zasiłek chorobowy, jeżeli jest objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i spełnia warunki wymagane do uzyskania świadczenia. Co do zasady prawo do zasiłku przy dobrowolnym ubezpieczeniu powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia.
Ma to bezpośredni wpływ na to, jak wygląda ZUS podczas choroby przedsiębiorcy, ponieważ prawo do świadczenia jest istotne dla możliwości proporcjonalnego zmniejszenia najniższej podstawy składek społecznych.
Chcesz wiedzieć, czy warto płacić dobrowolne składki chorobowe?
Zapoznaj się z artykułem Pauliny Chwil: Czy przedsiębiorcy opłaca się dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ZUS w 2026 roku? Wyjaśniamy w nim m.in., ile kosztuje ubezpieczenie chorobowe, komu może się opłacać i na jakie świadczenia pozwala.
Sprawdź, czy rzeczywiście jesteś zgłoszony do ubezpieczenia chorobowego
Jednym z praktycznych problemów jest brak albo zbyt późne zgłoszenie przedsiębiorcy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Ubezpieczenie to co do zasady nie może rozpocząć się wcześniej niż w dniu złożenia zgłoszenia, poza określonymi w przepisach wyjątkami.
W efekcie przedsiębiorca może być przekonany, że spełnił wymagany okres ubezpieczenia, podczas gdy w rzeczywistości zaczął on biec później.
Więcej o warunkach uzyskania świadczenia, okresie wyczekiwania i wysokości zasiłku przeczytasz w poradniku: Zasiłek chorobowy dla przedsiębiorcy – kiedy przysługuje i ile wynosi?
BŁĄD, KTÓRY MOŻE KOSZTOWAĆ ZASIŁEK
Opłacanie „pełnego ZUS” nie oznacza automatycznie posiadania ubezpieczenia chorobowego. Składka chorobowa jest dla osoby prowadzącej działalność dobrowolna, dlatego warto sprawdzić na eZUS, czy przedsiębiorca rzeczywiście został do niej zgłoszony.
Jakie składki ZUS płaci przedsiębiorca podczas L4?
Najważniejsze jest rozróżnienie składek na ubezpieczenia społeczne od składki zdrowotnej. Od rodzaju należności zależy, jakie składki płaci przedsiębiorca podczas L4 i które z nich mogą zostać pomniejszone.
| Rodzaj należności | Czy można ją pomniejszyć z powodu L4? | Najważniejszy warunek |
| składka emerytalna | tak, poprzez proporcjonalne obniżenie najniższej podstawy | przedsiębiorca musi spełniać warunki do zasiłku |
| składka rentowa | tak | jak wyżej |
| składka wypadkowa | tak | jak wyżej |
| składka chorobowa | tak | jak wyżej |
| Fundusz Pracy / Fundusz Solidarnościowy | wysokość może zależeć od odpowiednio ustalonej podstawy i obowiązku opłacania FP | należy sprawdzić konkretną sytuację przedsiębiorcy |
| składka zdrowotna | nie jest pomniejszana proporcjonalnie za dni L4 | zasady jej ustalania zależą m.in. od formy opodatkowania |
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala proporcjonalnie zmniejszyć najniższą podstawę wymiaru składek w razie niezdolności do pracy trwającej tylko przez część miesiąca, jeżeli ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.
Odpowiadając więc na pytanie, czy przedsiębiorca może obniżyć składki ZUS za czas choroby – jest to możliwe w odniesieniu do najniższej podstawy składek społecznych po spełnieniu ustawowych warunków.
Jak działa pomniejszenie składek w praktyce?
Jeżeli przedsiębiorca ma prawo do zasiłku za część miesiąca, najniższą miesięczną podstawę składek społecznych dzieli się przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca, a następnie mnoży przez liczbę dni, za które podstawa nie podlega zmniejszeniu.
Jak obliczyć składki ZUS za miesiąc choroby?
Najniższą miesięczną podstawę składek należy:
- podzielić przez liczbę dni kalendarzowych danego miesiąca,
- otrzymaną kwotę pomnożyć przez liczbę dni, za które podstawa nie podlega zmniejszeniu.
Taką metodę przewiduje art. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W praktyce, gdy analizujemy składki ZUS a zwolnienie lekarskie, zmniejszeniu podlega najniższa podstawa wymiaru, a nie po prostu miesięczna kwota składek.
Przykład:
Załóżmy, że przedsiębiorca opłaca składki społeczne od najniższej podstawy właściwej dla tzw. dużego ZUS. W 2026 r. wynosi ona 5652 zł.
Przedsiębiorca jest niezdolny do pracy przez 10 dni w miesiącu liczącym 31 dni i ma za ten okres prawo do zasiłku.
Podstawa po zmniejszeniu:
5652 zł ÷ 31 × 21 = 3828,77 zł
To od tak ustalonej podstawy mogą zostać naliczone składki społeczne za ten miesiąc.
UWAGA
Nie należy automatycznie dzielić miesięcznej kwoty składek przez liczbę dni miesiąca. Przepisy dotyczą proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru, a dopiero od niej oblicza się poszczególne składki.
A co, jeśli przedsiębiorca zadeklarował wyższą podstawę składek?
Jeżeli przedsiębiorca zadeklarował podstawę wymiaru składek wyższą niż obowiązująca go najniższa podstawa, zadeklarowanie wyższej kwoty oznacza rezygnację z ustalenia podstawy na poziomie minimalnym. Takiej zadeklarowanej wyższej podstawy nie można następnie skorygować za ten miesiąc tylko po to, aby skorzystać z proporcjonalnego zmniejszenia. Wynika to z art. 18 ust. 8a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zasada pomniejszenia za dni choroby powinna być więc analizowana w odniesieniu do najniższej obowiązującej przedsiębiorcę podstawy, a nie każdej dowolnie zadeklarowanej kwoty.
WAŻNE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW OPŁACAJĄCYCH WYŻSZY ZUS
Jeżeli w danym miesiącu została już zadeklarowana podstawa wyższa od minimalnej, późniejsze L4 nie daje automatycznie prawa do skorygowania jej do proporcjonalnie niższego poziomu.
Czy składkę zdrowotną można pomniejszyć za L4?
Nie na zasadzie proporcjonalnego pomniejszenia za liczbę dni L4.
Składka zdrowotna przedsiębiorcy jest ustalana według odrębnych zasad, zależnych m.in. od formy opodatkowania. W przypadku przedsiębiorców rozliczających się według skali podatkowej lub podatkiem liniowym znaczenie ma dochód i minimalna podstawa, a w przypadku ryczałtu – odpowiednie progi przychodowe.
Sam fakt przebywania przez kilka czy kilkanaście dni na zwolnieniu lekarskim nie powoduje proporcjonalnego obniżenia składki zdrowotnej. Dlatego odpowiedź na pytanie „czy składkę zdrowotną można pomniejszyć za L4?” jest inna niż w przypadku składek społecznych.
W skrócie:
| Przedsiębiorca choruje przez część miesiąca | Składki społeczne | Składka zdrowotna |
| ma prawo do zasiłku | możliwe proporcjonalne zmniejszenie najniższej podstawy | bez proporcjonalnego zmniejszenia za dni L4 |
| nie ma prawa do zasiłku | brak podstaw do pomniejszenia na zasadach dotyczących choroby | bez proporcjonalnego zmniejszenia |
| czeka na rozstrzygnięcie ZUS | bezpieczniej nie zakładać z góry prawa do obniżenia | rozliczana na normalnych zasadach |
Czy warto zmniejszać składki przed przyznaniem zasiłku przez ZUS?
Przepisy uzależniają możliwość proporcjonalnego obniżenia najniższej podstawy od tego, czy przedsiębiorca spełnia warunki do przyznania zasiłku. Samo posiadanie e-ZLA nie przesądza o prawie do świadczenia.
Dlatego przedsiębiorca na zwolnieniu lekarskim nie powinien automatycznie zakładać, że może zapłacić niższe składki społeczne. Ostrożnym rozwiązaniem jest rozliczenie ich bez pochopnego przyjmowania prawa do obniżenia, a następnie wykonanie korekty po potwierdzeniu prawa do zasiłku.
Jeżeli przedsiębiorca pomniejszy podstawę, a ZUS odmówi przyznania zasiłku, może powstać niedopłata składek, którą trzeba będzie skorygować i uregulować.
PRAKTYCZNA ZASADA
Samo e-ZLA nie jest równoznaczne z prawem do zasiłku. Przed pomniejszeniem składek warto upewnić się, że wszystkie warunki świadczenia są spełnione.
Samo zwolnienie lekarskie nie wystarczy. Trzeba wystąpić o zasiłek
Lekarz wystawia elektroniczne zwolnienie e-ZLA, które trafia do ZUS automatycznie. Nie oznacza to jednak automatycznej wypłaty pieniędzy.
W przypadku przedsiębiorcy zasiłek chorobowy nie jest wypłacany z urzędu. Trzeba wystąpić o jego wypłatę. W przypadku pierwszego e-ZLA jako wniosek można złożyć m.in.:
- formularz Z-3b – zaświadczenie płatnika składek, albo
- formularz ZAS-53 – wniosek o zasiłek chorobowy.
Wniosek można złożyć w dwóch formach: papierowej albo elektronicznej za pośrednictwem eZUS, gdzie dostępne oba formularze.
ZUS Z-3b – co to za dokument?
Z-3b jest zaświadczeniem płatnika składek przeznaczonym m.in. dla osób prowadzących działalność pozarolniczą. Przedsiębiorca występuje jako osoba ubezpieczona, ale jednocześnie jest płatnikiem własnych składek.
CZĘSTY BŁĄD
„Lekarz wystawił L4, więc teraz czekam na przelew z ZUS”.
Samo e-ZLA nie wystarczy – przedsiębiorca musi również wystąpić o zasiłek.
Ile czasu jest na złożenie wniosku o zasiłek?
Roszczenie o wypłatę zasiłku chorobowego co do zasady przedawnia się po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje. Jeżeli niezgłoszenie roszczenia nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej, termin może być liczony od dnia ustania przeszkody.
ZUS wypłaca świadczenie po uzyskaniu dokumentów i wyjaśnieniu okoliczności koniecznych do ustalenia prawa do zasiłku. Brak potrzebnego formularza lub innych dokumentów może więc opóźnić wypłatę.
Zaległość w ZUS może zablokować zasiłek
Jeżeli przedsiębiorca ma zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę, świadczenie chorobowe nie przysługuje do czasu spłaty całości zadłużenia. Stan zadłużenia ZUS ustala na dzień powstania prawa do świadczenia.
Jeżeli przedsiębiorca spłaci całe zadłużenie w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia, ZUS może przyznać zasiłek za cały należny okres. Jeśli zadłużenie nie zostanie uregulowane w tym terminie, prawo do świadczenia za wcześniejszy okres może się przedawnić.
Dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić saldo konta w eZUS.
DOBRA PRAKTYKA
Przed wystąpieniem o zasiłek:
- sprawdź zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego,
- zweryfikuj okres podlegania ubezpieczeniu,
- sprawdź saldo konta ZUS.
Czy przedsiębiorca może pracować podczas L4?
To zagadnienie ma szczególne znaczenie w jednoosobowej działalności, ponieważ właściciel firmy często nawet podczas choroby chce „tylko odpisać klientowi”, wystawić dokument albo wykonać przelew.
Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy dokładniej definiują przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego. Nadal obowiązuje podstawowa zasada: osoba wykonująca podczas zwolnienia pracę zarobkową może utracić prawo do zasiłku za okres zwolnienia. Podobny skutek może powodować aktywność niezgodna z celem zwolnienia.
Jednocześnie nowe przepisy wyłączyły z pojęcia pracy zarobkowej tzw. czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Nie oznacza to jednak, że podczas L4 przedsiębiorca może normalnie prowadzić działalność – każda sytuacja wymaga oceny charakteru wykonanych czynności.
Utrata prawa do zasiłku może oznaczać również konieczność ponownego rozliczenia składek, jeżeli wcześniej zostały pomniejszone w związku z chorobą.
6 najczęstszych błędów przedsiębiorcy na L4
1. Brak zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego
Przedsiębiorca może dopiero przy pierwszym L4 odkryć, że nie opłacał dobrowolnej składki chorobowej. Samo zwolnienie nie stworzy wtedy prawa do zasiłku.
2. Zbyt późne zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego
Jeśli zgłoszenie zostanie dokonane za późno, ubezpieczenie może rozpocząć się dopiero w dniu faktycznego zgłoszenia. Później zacznie wtedy biec również wymagany okres ubezpieczenia.
3. Przekonanie, że e-ZLA wystarczy do wypłaty świadczenia
Przedsiębiorca musi wystąpić o zasiłek – przykładowo poprzez Z-3b lub ZAS-53.
4. Pomniejszenie składek przed potwierdzeniem prawa do zasiłku
Jeżeli świadczenie nie będzie przysługiwało, wcześniejsze pomniejszenie podstawy może oznaczać konieczność korekty i dopłaty składek.
5. Brak kontroli salda w ZUS
Zaległość przekraczająca ustawowy limit może czasowo pozbawić przedsiębiorcę prawa do zasiłku. Warto więc kontrolować rozliczenia w eZUS.
6. Sporządzenie wniosku, ale nie wysłanie
Samo przygotowanie wniosku o wypłatę zasiłku w eZUS nie oznacza jego złożenia. Dokument należy skutecznie wysłać, a następnie w zakładce „Dokumenty i wiadomości” → „Dokumenty wysłane” sprawdzić, czy został przekazany do ZUS, oraz zweryfikować poświadczenie przedłożenia.
Przedsiębiorca na L4 – procedura krok po kroku
| Krok | Co zrobić? | Dlaczego to ważne? |
| 1 | sprawdzić zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego | bez ubezpieczenia co do zasady nie będzie zasiłku |
| 2 | sprawdzić okres wyczekiwania | co do zasady wynosi 90 dni |
| 3 | odebrać e-ZLA | zwolnienie trafia elektronicznie do ZUS |
| 4 | złożyć wniosek, np. Z-3b albo ZAS-53 | zasiłek nie jest wypłacany automatycznie |
| 5 | sprawdzić saldo w ZUS | zaległość może wpłynąć na świadczenie |
| 6 | potwierdzić prawo do zasiłku | wpływa na rozliczenie składek |
| 7 | ustalić podstawę składek społecznych | jeśli spełnione są warunki do pomniejszenia |
| 8 | rozliczyć składkę zdrowotną | nie zmniejsza się jej proporcjonalnie za L4 |
Jakie składki płaci przedsiębiorca podczas choroby?
Choroba przedsiębiorcy nie oznacza miesiąca bez ZUS. Odpowiedź na pytanie, czy przedsiębiorca na L4 musi płacić ZUS, brzmi więc: samo zwolnienie lekarskie nie znosi obowiązku składkowego.
Jeżeli przedsiębiorca ma prawo do zasiłku chorobowego, najniższa podstawa wymiaru składek społecznych może zostać proporcjonalnie zmniejszona za okres niezdolności do pracy. Inaczej jest ze składką zdrowotną – należy opłacić ją w całości niezależnie od liczby dni spędzonych na L4.
Najważniejsze jest to, że zwolnienie lekarskie i prawo do zasiłku to nie to samo. Przedsiębiorca powinien zadbać o ubezpieczenie chorobowe, po otrzymaniu e-ZLA wystąpić o świadczenie, sprawdzić rozliczenia z ZUS i dopiero na tej podstawie prawidłowo rozliczyć składki za miesiąc choroby.
L4 nie obniża ZUS automatycznie. Najpierw trzeba ustalić prawo do zasiłku chorobowego. Dopiero wtedy można ocenić możliwość proporcjonalnego zmniejszenia najniższej podstawy składek społecznych. Składki zdrowotnej nie pomniejsza się proporcjonalnie za dni zwolnienia.
Prawidłowe rozliczenie składek to tylko jeden z obowiązków związanych z prowadzeniem działalności. Jeśli chcesz powierzyć bieżące rozliczenia specjalistom, sprawdź księgowość dla jednoosobowej działalności gospodarczej w CashDirector.
Stan prawny artykułu: sierpień 2026 r.
Ekspertka CashDirector: Paulina Chwil
Paulina Chwil – Księgowa, Członek Zespołu Ekspertów Księgowych CashDirector oraz współtwórczyni rozwiązań rozwijających system księgowy CashDirector.
Absolwentka kierunku Finanse i Rachunkowość, od ponad 7 lat związana z praktyczną obsługą przedsiębiorców.
Specjalizuje się w rozliczeniach jednoosobowych działalności gospodarczych, zagadnieniach związanych z ZUS przedsiębiorców oraz prawem pracy.
W swojej pracy stawia na rzetelną analizę przepisów i praktyczne podejście do problemów, z którymi na co dzień mierzą się właściciele firm.
🔗 LinkedIn: Paulina Chwil
